Сәкен Сейфуллин кім? Өмірбаяны, шығармалары және әдебиеттегі орны
Қазақ халқының тарихында мәңгі есімі алтын әріппен жазылған тұлғалардың бірі – Сәкен Сейфуллин. Ол – ақын, жазушы, қоғам қайраткері, қазақ әдебиетінің жаңа дәуірін бастаған, ұлттық мәдениеттің дамуына өлшеусіз үлес қосқан ұлы тұлға. “Сәкен Сейфуллин кім?” деген сұраққа жауап берер болсақ, ол – тек қана ақын емес, сонымен бірге мемлекет қайраткері, жаңа әдебиет пен жаңа поэзияның негізін қалаушылардың бірі.
Сәкеннің шығармашылығы қазақ халқының азаттыққа деген ұмтылысын, елдің қоғамдық өміріндегі өзгерістерді, халықтың арман-мүддесін бейнеледі. Ол өз дәуірінің күрескер тұлғасы ретінде де, көркем әдебиеттің сөз зергері ретінде де есте қалды.
Сәкен сейфуллин кім
I. Балалық шағы мен шыққан тегі
Сәкен Сейфуллин 1894 жылы 15 қазанда Ақмола уезіне қарасты (қазіргі Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы) Қарашілік деген жерде дүниеге келген. Әкесі Сейфолла қарапайым, еңбекқор адам болса, анасы Жамал зерделі, тәрбиелі жан болған.
Сәкен кішкентайынан зерек, алғыр болып өсті. Ол туған ортасының дәстүрін бойына сіңіріп, қазақтың халық әндері мен жырларын бала кезінен құмарта тыңдады. Әкесі баласына ерекше мән беріп, оқу-білімге жетеледі.
II. Білім жолы
Сәкен алғашқы сауатын ауыл молдасынан ашып, кейінірек Ақмола қаласындағы бастауыш мектепте оқыды. Орыс тілін үйреніп, жаңа білімге қол жеткізді. Оның білімге деген құштарлығы артып, 1908 жылы Ақмола қалалық училищесіне түсті.
Кейін Омбыдағы мұғалімдер семинариясында оқып, педагогикалық білім алды. Осы жылдары орыс әдебиетін, әлем классикасын терең оқыды. Жастайынан ел тағдырын ойлаған Сәкен сол кезеңде-ақ саяси көзқарасын қалыптастыра бастады.
III. Әдебиетке келуі
Сәкеннің әдебиетке қадамы ерте басталды. Оның алғашқы өлеңдері баспасөз бетінде 1913 жылдан бастап жарық көрді. Ол кезде жастардың рухын көтеретін, ұлттық сананы оятатын өлеңдері халық арасында кең тарады.
1914 жылы Қазан қаласында “Өткен күндер” атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шықты. Бұл қазақ жастарының ой-санасын тәрбиелеуде маңызды рөл атқарды. Сәкен өз шығармаларында елдің болашағын, халықтың азаттығын жырлады.
1927 жылы жарық көрген “Тар жол, тайғақ кешу” атты роман-мемуары – қазақ әдебиетіндегі тарихи прозаның шоқтығы биік туындысы. Бұл еңбекте ол қазақ халқының ХХ ғасыр басындағы тағдырлы кезеңдерін, төңкеріс жылдарын, өзінің бастан кешкен өмір жолын шынайы бейнеледі.
IV. Саяси және қоғамдық қызметі
Сәкен Сейфуллин тек әдебиетте ғана емес, саясат пен қоғам өмірінде де белсенді қызмет етті. Ол 1917 жылғы Ақпан және Қазан төңкерістерінен кейін жаңа биліктің құрылуына атсалысты. Қазақ халқының теңдігі мен мәдениеті үшін күресті.
1920 жылы Қазақ автономиялы республикасының құрылуына белсене араласты. Ол сол кезеңде Халық ағарту комиссариатында қызмет атқарып, ұлттық мектептер ашу, оқулықтар жазу ісімен айналысты. Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін көтеруге күш салды.
V. Жазушылық және ақындық ерекшелігі
Сәкен шығармашылығының басты ерекшелігі – оның заман тынысын дәл бейнелеуі. Ол халықтың тұрмысын, күресін, болашаққа сенімін жырлады.
Поэзиясында романтикалық леп, асқақ рух басым болды. “Көкшетау” поэмасында туған жердің табиғатын, тарихын жырласа, “Альбатрос”, “Советстан” секілді өлеңдерінде жаңа дәуірдің жеңісін дәріптеді.
Сәкеннің тіл байлығы, бейнелеу тәсілдері қазақ әдебиетін жаңа белеске көтерді. Ол ұлттық әдебиетке жаңа түр, жаңа мазмұн әкелді.
VI. Сәкен және қазақ әдебиетінің жаңғыруы
Сәкен – қазақ кеңес әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Ол жас ақындарды тәрбиелеп, әдебиетте жаңа бағыт қалыптастыруға атсалысты.
Ол қазақ әдебиетінде социалистік реализм әдісін дамытумен қатар, ұлттық сипаттың сақталуына мән берді. Әдебиеттегі жаңашылдықты, шыншылдықты қолдады.
Сәкеннің еңбегімен қазақ әдебиетінде роман, повесть, публицистика жанрлары өрістей түсті.
VII. Қуғын-сүргін жылдары және трагедиялық тағдыры
1930-жылдары басталған саяси қуғын-сүргін қазақтың талай ардақтысын жалмағаны белгілі. Солардың бірі – Сәкен Сейфуллин.
1937 жылы ол “халық жауы” деген жалған айыппен тұтқындалды. Жазықсыздан-жазықсыз қудаланып, 1938 жылы атылды. Оның өлімі – қазақ мәдениеті үшін орны толмас қасірет болды.
Сәкеннің тағдыры – қазақ зиялыларының ауыр тарихының айнасы.
VIII. Мұрасы және бүгінгі бағасы
Бүгінде Сәкен Сейфуллиннің мұрасы қазақ халқының қазынасына айналды. Оның шығармалары мектеп пен жоғары оқу орындарында оқытылады.
Сәкеннің атында университет, мектептер, көшелер бар. Оның есімі әдебиет тарихында мәңгілікке қалды.
Зерттеушілер Сәкенді қазақ әдебиетінің ХХ ғасырдағы жаңашылы, ұлттық поэзияның жаңа тынысын ашқан тұлға ретінде бағалайды.
