Кеңес дәуіріндегі Ақмола: тарихы, дамуы, мәдениеті
Кеңес дәуірі кезіндегі ақмола
1.1. Ақмола қаласының әкімшілік мәртебесі
Ақмола қаласы Кеңес Одағы тұсында бірнеше рет әкімшілік өзгерістерге ұшырады. 1920 жылы Ақмола губерниясы құрылып, оның орталығы Ақмола қаласы болды. 1928 жылы Ақмола губерниясы таратылып, орнына Ақмола округі құрылды. 1939 жылы Ақмола қаласы облыс орталығына айналды. Бұл өзгерістер қаланың әкімшілік құрылымын және басқару жүйесін айтарлықтай өзгертті.
1.2. Халықтың әлеуметтік құрылымы
Кеңес дәуірінде Ақмола қаласының халқының әлеуметтік құрылымы өзгерді. Қалаға жұмысшылар, мамандар, қызметкерлер, әскери қызметшілер және олардың отбасылары қоныстана бастады. Бұл көпұлтты құрамның қалыптасуына ықпал етті. Қалада қазақтар, орыстар, украиндар, немістер және басқа да ұлт өкілдері тұрды.
1.3. Экономикалық даму
Ақмола қаласы Кеңес дәуірінде өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығының маңызды орталығына айналды. Қалада түрлі салаларда жұмыс істейтін кәсіпорындар құрылды. Мысалы, машина жасау, металл өңдеу, химия өнеркәсібі және жеңіл өнеркәсіп салаларында кәсіпорындар ашылды. Ауыл шаруашылығында астық өндіру, мал шаруашылығы және көкөніс шаруашылығы дамыды.
II. Ақмола облысының ауыл шаруашылығы
2.1. Ұжымдастыру және оның салдары
1930 жылдары Кеңес үкіметі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру саясатын жүргізді. Бұл саясат Ақмола облысында да жүзеге асырылды. Ұжымдастыру барысында көптеген жеке шаруашылықтар жойылып, олардың орнына ұжымшарлар мен кеңшарлар құрылды. Бұл шаралар ауыл шаруашылығын механикаландыруға және өндіріс көлемін арттыруға бағытталды. Алайда, ұжымдастыру барысында орын алған зорлық-зомбылықтар мен асыра сілтеулер көптеген адамдардың өміріне қауіп төндірді.
2.2. Астық өндіру
Ақмола облысы астық өндіру бойынша Қазақстанның жетекші аймақтарының бірі болды. Жергілікті ауа райы мен топырақ жағдайлары астық өсіруге қолайлы болды. Бұл облыс Кеңес Одағының астық қорын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Астықты жинау және өңдеу үшін арнайы кәсіпорындар мен қоймалар салынды.
2.3. Мал шаруашылығы
Ақмола облысында мал шаруашылығы да дамыды. Қой, сиыр, жылқы және шошқа өсіру кеңінен таралды. Мал шаруашылығы өнімдері, әсіресе ет және сүт, жергілікті тұрғындардың тұрмысын жақсартуға және облыстың экономикасын нығайтуға ықпал етті.
III. Ақмола облысының мәдениеті мен білім беру
3.1. Білім беру жүйесі
Кеңес дәуірінде Ақмола облысында білім беру жүйесі дамыды. Мектептер, кәсіптік-техникалық училищелер, жоғары оқу орындары ашылды. Бұл білім беру мекемелері жергілікті тұрғындарға білім алу мүмкіндігін беріп, олардың кәсіби деңгейін арттыруға ықпал етті.
3.2. Мәдениет және өнер
Ақмола облысында мәдениет пен өнер салалары да дамыды. Мәдениет үйлері, кітапханалар, театрлар мен кинотеатрлар ашылды. Жергілікті халықтың мәдени мұрасын сақтау және дамыту үшін түрлі шаралар ұйымдастырылды. Қазақтың ұлттық өнері мен дәстүрлерін насихаттау мақсатында фольклорлық ансамбльдер мен өнер ұжымдары құрылды.
3.3. Спорт
Спорт Ақмола облысында кеңінен дамыды. Әр түрлі спорт түрлері бойынша секциялар мен клубтар жұмыс істеді. Жергілікті тұрғындар арасында дене шынықтыру мен спортқа деген қызығушылық артты. Облыс спортшылары республикалық және халықаралық жарыстарда жоғары нәтижелерге қол жеткізді.
IV. Ақмола облысының көлік және инфрақұрылымы
4.1. Көлік жүйесі
Ақмола облысының көлік жүйесі Кеңес дәуірінде дамыды. Темір жолдар мен автомобиль жолдары салынды. Бұл көлік инфрақұрылымы облыстың экономикасын дамытуға және тұрғындардың тұрмыс деңгейін жақсартуға ықпал етті.
4.2. Энергетика
Энергетика саласы да дамыды. Электр станциялары мен энергетикалық желілер салынды. Бұл энергетикалық инфрақұрылым облыстың өнеркәсібін және ауыл шаруашылығын дамытуға мүмкіндік берді.
4.3. Су шаруашылығы
Су шаруашылығы саласында да бірқатар шаралар қабылданды. Су қоймалары мен каналдар салынды. Бұл су ресурстарын тиімді пайдалану және ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылды.
V. Ақмола облысының денсаулық сақтау жүйесі
5.1. Медициналық мекемелер
Ақмола облысында денсаулық сақтау жүйесі дамыды. Ауруханалар, амбулаториялар, дәріханалар мен медициналық пункттер ашылды. Бұл медициналық мекемелер жергілікті тұрғындарға медициналық қызмет көрсетуге мүмкіндік берді.
5.2. Денсаулық сақтау мамандары
Денсаулық сақтау саласында жұмыс істейтін мамандардың саны артты. Медициналық білім беру жүйесі дамып, жаңа мамандар даярланды. Бұл денсаулық сақтау жүйесінің сапасын арттыруға ықпал етті.
5.3. Денсаулық сақтау реформалары
Денсаулық сақтау жүйесінде бірқатар реформалар жүзеге асырылды. Медициналық қызметтердің сапасын арттыру, денсаулық сақтау мекемелерінің материалдық-техникалық базасын нығайту және медициналық қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында шаралар қабылданды.
VI. Ақмола облысының экологиясы
6.1. Табиғи ресурстар
Ақмола облысы табиғи ресурстарға бай аймақ болып табылады. Жер қойнауында түрлі пайдалы қазбалар бар. Бұл ресурстар облыстың экономикасын дамытуға мүмкіндік берді.
6.2. Экологиялық мәселелер
Кеңес дәуірінде экология мәселелері жеткілікті деңгейде назарға алынбады. Өнеркәсіптік өндіріс пен ауыл шаруашылығының дамуы экологиялық жағдайды нашарлатты. Ауа мен су көздерінің ластануы, топырақтың құнарлылығының төмендеуі сияқты мәселелер туындады.
6.3. Экологиялық қорғау шаралары
Экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында бірқатар шаралар қабылданды. Табиғатты қорғау ұйымдары құрылып, экологиялық білім беру бағдарламалары жүзеге асырылды. Алайда, экологиялық мәселелер толық шешімін таппады.
VII. Ақмола облысының саяси өмірі
7.1. Саяси құрылым
Кеңес дәуірінде Ақмола облысының саяси құрылымы Кеңес үкіметінің орталық билігіне бағынышты болды. Облыс әкімшілігі мен партия ұйымдары орталықтан тағайындалды. Бұл жүйе жергілікті биліктің дербестігін шектеді.
